ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ 

Εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ βράχου τῆς Πέτρας ὕψους τεσσαράκοντα περίπου μέτρων, τὴν ὁποίαν στολίζει σήμερον ἕνα ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα προσκυνήματα τῆς Λέσβου, ὁ Ναὸς τῆς Παναγίας τῆς Γλυκοφιλούσης, θέσιν φύσει ὀχυρὰν καὶ ἀπόρθητον μὲ τὰ μέσα τῆς ἐποχῆς τῶν μέσων χρόνων, ὑπῆρχε κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ἡγεμονίας τῶν Γατελούζων ἐν Λέσβῳ ἂν ὄχι καὶ προηγουμένως, μικρὸν φρούριον.

Τὸ φρούριον ἦτο ἀπρόσιτον ἀπὸ τὰς τρεῖς πλευρὰς λόγῳ τοῦ ἀποκρήμνου βράχου καὶ μόνο ἀπὸ τὴν ἀνατολικὴν ἠδυνατό τις νὰ ἀναρριχηθῆ μέχρι τῶν τειχῶν τοῦ ὀχυροῦ, ἀλλὰ καὶ εὐκόλως νὰ ἀποκρουσθῆ ἀπὸ τοὺς ἀμυνομένους.

Ἔχομεν ἀρκετὰς μαρτυρίας περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ φρουρίου κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους. Ὁ Φλωρεντινὸς Ἀββᾶς Χρ. Μπουοντελμόντε ὅστις εἶχεν ἐπισκευθῆ τὴν Λέσβον εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ ΙΕ´ αἰῶνος, εἰς τὸ βιβλίον του περὶ τῶν Νήσων τοῦ Ἀρχιπελάγους ἐκδοθέντος τὸ 1420 ἀναφέρει μεταξὺ ἄλλων καὶ τὸ φρούριον τῆς Πέτρας. Ἐπίσης ὁ Βαρθ. Ζαμπέρτι εἰς σονέτον του περιεχόμενον εἰς τὸ βιβλίον του περὶ τῶν Νήσων τοῦ Αἰγαίου ἐκδοθέντος τὸ 1845 ἀναφέρει καὶ τὸ φρούριον τῆς Πέτρας. Καὶ Μεσαιωνικοὶ Χάρται σημειώνουν τὸ φρούριον ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ βράχου. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀπόκειται εἰς τὸν περίβολον τοῦ Ναοῦ τεμάχιον φολιδωτοῦ οἰκοσήμου τῶν Γατελούζων, ἐνδεικτικὸν τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν τότε ἡγεμόνων τῆς Λέσβου διὰ τὴν θέσιν, ὡς καὶ δικέφαλος ἀετὸς ἐντοιχισμένος εἰς τὴν δυτικὴν πλευρὰν τοῦ αὐλοτοίχου.

Ἐντὸς τοῦ φρουρίου ὑπῆρχε ναΐδριον τῆς Παναγίας διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν ὅτι οἱ Τοῦρκοι, μετὰ τὴν κατὰ τὸ ἔτος 1462 κατάκτησιν τῆς Λέσβου, θὰ ἐπέτρεπον τὴν ἀνέγερσιν νέου ἐκ θεμελίων Χριστιανικοῦ Ναοῦ εἰς θέσιν τόσο περίβλεπτον καὶ ὀχυρᾶν, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἐκράτησαν τὸ ὀχυρόν, ἢ τὸ ἐγκατέλειψαν καὶ τὸ κατέστρεψαν ὀλίγον μετὰ τὴν κατάκτησιν. Εἰς τὸ Ναΐδριον αὐτὸ ἀναφέρεται πιθανὸν ὁ πρῶτος θρῦλος περὶ οὗ κατωτέρω.

Ἐν ἔτει 1609 εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ναϊδρίου ἀνηγέρθη μεγαλυτέρα ἐκκλησία μετά τινων κελλίων καὶ εἰς τὸ κτίσιμο αὐτῆς ἀναφέρεται ἴσως ὁ δεύτερος θρῦλος. Ἐκ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς Ἐκκλησίας τοῦ 1609 διατηροῦνται εἰσέτι, ἐκτὸς ἄλλων, ἀργυροῦν θυμιατήριον τοῦ 1667 καὶ ἀργυροῦν ἐπίσης Ἅγιον Ποτήριον τοῦ 1742 καλῆς τέχνης.

Κατὰ τὸ ἔτος 1840 δυνάμει Σουλτανικοῦ φιρμανίου σωζομένου εἰσέτι, ἀνακαινίσθη ἐκ θεμελίων ὁ Ναὸς εἰς τὴν σημερινὴν μορφήν του, Τρίκλιτος Βασιλικὴ μετὰ ξυλογλύπτου Δεσποτικοῦ θρόνου καὶ μὲ ξύλινον ἐζωγραφισμένον Τέμπλον.

Εἰς τὸν Ναόν, ἀνέρχταί τις δι᾿ ἑκατὸν δέκα τεσσάρων (114) βαθμίδων ἐσκαλισμένων ἐπὶ τοῦ βράχου. Προτοῦ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ ὕψος τοῦ Ναοῦ ὑπάρχει μέγας τετράγωνος ἐξώστης εἰς τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ τελετὴ τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Δι᾿ ὀλίγων ἀκόμη βαθμίδων ἀνέρχεταί τις εἰς ἕτερον μικρότερον ἐξώστην, μέρος τοῦ ὁποίου καλύπτεται ἀπὸ τὸ κωδωνοστάσιον, στηριζόμενον ἐπὶ δύο κιόνων, εἰς τὸ ἀνατολικὸν ἄκρον τοῦ ἐξώστου καὶ διὰ δύο ψευδοκιόνων ἐντετοιχισμένων ἐντὸς τοῦ αὐλοτοίχου, ἐκατέρωθεν τῆς θύρας, δι᾿ ἧς εἰσερχόμεθα εἰς τὴν αὐλὴν τῆς Ἐκκλησίας. Εἰς τὸ ὑπέρθυρον τῆς ὁποίας ὑπάρχει κεχαραγμένον τὸ ἔτος τῆς τελευταίας ἀνακαινίσεως τοῦ Ναοῦ 1840.

Ὁ Ναὸς εἶναι ἐκτισμένος πρὸς τὴν νοτιοανατολικὴν πλευρὰν ὀλίγον ἔσω τοῦ αὐλοτοίχου. Εἰς τὴν βορειοδυτικὴν πλευρὰν τῆς αὐλῆς ὑπάρχει εὐρὺς χῶρος ἐντὸς τοῦ ὁποίου, ἀμέσως δεξιᾷ τῷ εἰσερχομένῳ εὑρίσκεται κελλίον, ἐνῶ ἕτερα τρία εἶναι ἐκτισμένα εἰς τὴν βορειοδυτικὴν γωνίαν. Μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχει βρῦσις καὶ ἀποχωρητήριον. Εἰς τὴν δυτικὴν πλευρὰν μεταξὺ Νάρθηκος καὶ αὐλοτοίχου ὑπάρχουν τρεῖς τάφοι μὲ μαρμαρίνας ἐνεπιγράφους πλάκας τοῦ παρελθόντος αἰῶνος. Κάτωθεν τοῦ Ναοῦ ὑπάρχει φυσικὴ δεξαμενὴ ἐντὸς τῆς ὁποίας συλλέγονται ἐκ τῆς στέγης τῆς Ἐκκλησίας τὰ ὕδατα τῆς βροχῆς.

Ἄφθονα καὶ πλούσια ἦσαν τὰ ἀφιερώματα τῶν πιστῶν καὶ ἔλαμπεν ὁ Ναὸς ἀπὸ χρυσὸν καὶ ἀργυρὸν καὶ πολυτίμους λίθους. Μὲ ἀσῆμι καὶ χρυσὸν ἦσαν ἐπενδεδυμέναι αἱ μεγάλαι Εἰκόνες τοῦ Τέμπλου καὶ πολλαὶ ἀπὸ τὰς μικράς. Ἀσημένια καὶ χρυσὰ τὰ περισσότερα κανδήλια, τὰ δισκοπότηρα, τὰ Εὐαγγέλια, τὰ θυμιατήρια, τὰ ἑξαπτέρυγα, ὁ πλοῦτος ὅμως αὐτὸς ἐπροκάλεσε καὶ τὴν δίωξιν τοῦ Ναοῦ.

Εἰκοσιπέντε ἔτη μετὰ τὴν τελευταίαν ἀνακαίνισιν, τὸ μεσονύκτιον τῆς Καθαρᾶς Δευτέρας πρὸς τὴν Τρίτην τοῦ 1865, Τουρκαλβανοὶ λησταὶ εἰσορμοῦν εἰς τὸν περίβολον τοῦ Ναοῦ, παίρνουν διὰ τῆς βίας ἀπὸ τὴν μοναχὴν Μελάνη, τὴν μόνην κατοικοῦσαν τότε ἐν κελλίῳ τοῦ Ναοῦ, τὸ κλειδὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος ἁρπάζουν ὅ,τι πολύτιμον εὗρον εἰς χρυσὸν καὶ ἄργυρον καὶ μετάξι καὶ μόνον ὅταν εἷς τῶν ληστῶν ἐπεχείρησε νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἀργυρὰν ἐπένδυσιν τῆς μεγάλης Εἰκόνος τῆς Θεοτόκου τοῦ Τέμπλου ἡ Μεγαλόχαρη ἔκαμε τὸ θαῦμα της καὶ ὁ ληστὴς ἐσωριάσθη κατὰ γῆς παράλυτος. Ἐφοβήθησαν τότε τὴν θείαν ὀργὴν καὶ οἱ ἄλλοι λησταί, παρέλαβον τὸν παράλυτον σύντροφόν των καὶ ὅ,τι εἶχον συσσωρεύσει μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἐτοποθέτησαν τὰ κλοπιμαῖα ἐντὸς σάκκων καὶ ἀνεχώρησαν. Ἐλάχιστα ἀπὸ τὰ πολύτιμα ἱερὰ σκεύη διεσώθηκαν τότε, ὡς ἡ ἀργυρὰ ἐπένδυσις τῆς Εἰκόνος τῆς Θεοτόκου, τὸ ἀργυροῦν Θυμιατήριον τοῦ 1667 καὶ τὸ Ἅγιον Ποτήριον τοῦ 1742.

Κατὰ τὴν ἐπιδρομὴν τῆς 12ης Μαρτίου 1676 τοῦ Γάλλου κουρσάρου Κρεβελλιέ, διεσώθη ὁ Ναὸς τῆς Παναγίας ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ Ἐκκλησίαι τῆς Πέτρας, ἴσως διότι ἦσαν Χριστιανοὶ οἱ κουρσάροι. Περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὴν λήστευσιν τῶν οἰκιῶν καὶ τὴν ἀπαγωγὴν 500 αἰχμαλώτων νέων καὶ νεανίδων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Τότε ἠρημώθη ἡ Πέτρα διὰ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἀκμὴν μόλις κατὰ τὸ τέλος τοῦ ΙΗ´ αἰῶνος.

Ἄγνωστον πότε καθηγιάσθη καὶ ἐτελέσθησαν τὰ ἐγκαίνια τοῦ Ναοῦ.

Advertisements